BIBUŁA (II OBIEG)
Kurt Vonnegut „Matka noc” – okładka
Tytuł oryginału: Mother Night
Rok wydania oryginału: 1961
Przekład: Lech Jęczmyk
Przekład został wykorzystany bez wiedzy i zgody tłumacza
Rok polskiego (II-obiegowego) wydania: 1984
Miejsce wydania: Warszawa
Wydawca: Niezależna Oficyna Wydawnicza Nowa
Liczba stron: 100
Cena: 260 zł
Książkę wydano z pomocą Komitetu Kultury Niezależnej
Ilustracja na okładce: Kurt Vonnegut
Nakład: nieznany („Nowa” wydawała książki w nakładach od kilkuset egzemplarzy do kilkunastu tysięcy)
KLUBÓWKA / KSERÓWKA (III OBIEG)
Kurt Vonnegut „Matka noc” – okładka
Tytuł oryginału: Mother Night
Rok wydania oryginału: 1961
Przekład: Lech Jęczmyk
Rok polskiego (III-obiegowego) wydania: 1986
Miejsce wydania: Warszawa
Liczba stron: 94
Autor ilustracji na okładce: nieznany
Jak widać, obie książki wspólny mają tylko przekład. Różnią się ilustracjami, składem i ilością stron. Ciekawe, że mimo dostępności książki w wydawnictwie podziemnym środowisko fanowskie (to „środowisko” to może trochę na wyrost, bo może chodzić jedynie o kilka osób, albo nawet jedną) przygotowało własną edycję.
Jak spojrzycie na czwartą stronę okładki to zobaczycie jeszcze jedną różnicę. Wydawcy bibuły to normalnie zbawcy świata, bohaterowie, razem z nimi możemy walczyć o los wolnego słowa w Polsce. Wydawcy klubówek po prostu wydają książki.
O klubówkach mówi się, że są wydawnictwami trzeciego obiegu – w odróżnieniu od drugiego obiegu, który stanowił narzędzie walki z systemem autorytarnym. Podczas gdy wydawnictwa drugiego obiegu zaspokajały potrzebę dostępu do niezależnych informacji, klubówki były dla swoich odbiorców oknem na świat, umożliwiając kontakt z zachodnią fantastyką i kulturą, które w oficjalnym obiegu pozostawały trudno dostępne.
Kolejną istotną różnicą jest skala zjawiska. Katalog druków zwartych i czasopism drugiego obiegu wymienia 5326 pozycji książkowych[1], podczas gdy klubówek i kserówek ukazało się prawdopodobnie mniej niż 500. O drugim obiegu napisano setki tysięcy stron, zorganizowano dziesiątki konferencji naukowych, a zagadnienie to doczekało się licznych opracowań, rozpraw doktorskich i monografii. Tymczasem wydawnictwa trzeciego obiegu pozostają obszarem słabo rozpoznanym. Wiele z nich nie zostało nawet skatalogowanych, a wiedza o ich autorach, nakładach, sposobie dystrybucji czy okolicznościach powstania istnieje dziś głównie w relacjach uczestników fandomu i prywatnych archiwach. Z tego powodu dokumentowanie i badanie klubówek ma nie tylko wartość historyczną, ale również pozwala zachować pamięć o zjawisku, które odegrało istotną rolę w rozwoju polskiego fandomu fantastyki.
„Matka noc”. To nie jest książka science-fiction. Tytuł powieści został zaczerpnięty z Fausta Johanna Wolfganga von Goethego. Bohater Vonneguta, podobnie jak Faust, zawiera pakt, który kosztuje go duszę. Aby służyć wyższemu dobru (jako amerykański szpieg pomagający pokonać III Rzeszę), Howard W. Campbell zgadza się zrezygnować z własnej tożsamości, moralności i dobrego imienia. Zostaje czołowym nazistowskim propagandystą. Zawiera kontrakt z mrokiem – wkracza do królestwa „Matki Nocy” z nadzieją, że ostatecznie posłuży to światłu.
Powieść „Matka noc” ma formę osobistych wyznań spisywanych w izraelskim więzieniu przez Howarda W. Campbella jr. Jest on amerykańskim pisarzem i dramaturgiem, który w 1938 roku, jeszcze przed wybuchem II wojny światowej, został zwerbowany przez amerykański wywiad. Podczas wojny został umieszczony w samym centrum nazistowskiej machiny propagandowej, gdzie pełnił podwójną rolę – z jednej strony stał się twarzą hitlerowskiej propagandy, a z drugiej służył aliantom jako głęboko zakonspirowany szpieg, przekazujący zaszyfrowane wiadomości.
Po zakończeniu działań wojennych Campbell przeniósł się do Nowego Jorku, gdzie przez lata żył incognito jako samotnik i dziwak w dzielnicy Greenwich Village. Z czasem jego ukryta tożsamość zostaje jednak zdemaskowana, a jego osobą zaczynają interesować się najróżniejsze, często wrogie sobie siły. Bohater zostaje osaczony m.in. przez amerykańskich rasistów i faszystów (takich jak wielebny dr Lionel J.D. Jones), a także przez wywiad radziecki, reprezentowany przez zaprzyjaźnionego z nim agenta ukrywającego się pod nazwiskiem George Kraft.
Zdemaskowanie sprawia, że powojenne życie Campbella zamienia się w osaczający koszmar, z którego jedynym wyjściem wydaje się śmierć. Ostatecznie bohater trafia przed sąd w państwie Izrael, gdzie ma odpowiedzieć za zbrodnie wojenne. Powieść ukazuje wielki dramat człowieka uwikłanego w bezlitosną grę politycznych sił, które go całkowicie przerastają, i zmuszonego do zapłacenia najwyższej ceny za rolę potwora, którą musiał udawać.
W 1996 roku powstała ekranizacja powieści w reżyserii Keitha Gordona, z Nickiem Nolte w roli głównej.
Książkę Niezależnej Oficyny Wydawniczej Nowa bardzo łatwo dzisiaj kupić – na Allegro jest kilkanaście egzemplarzy – ceny zaczynają się od 12 zł. Świadczy to o tym, że tych wydanych egzemplarzy nie było kilkaset tylko tysiące. Z kolei wersja klubówkowa nie jest nigdzie dostępna.
BIBUŁA (II OBIEG)
Kurt Vonnegut „Matka noc” – strona tytułowa
Kurt Vonnegut „Matka noc” – strona redakcyjna
Kurt Vonnegut „Matka noc” – wprowadzenie
Kurt Vonnegut „Matka noc” – koniec opowieści
Kurt Vonnegut „Matka noc” – ostatnia strona
„Matka noc” – grzbiet
Kurt Vonnegut „Matka noc” – czwarta strona okładki
KLUBÓWKA / KSERÓWKA (III OBIEG)
Kurt Vonnegut „Matka noc” – strona tytułowa
Kurt Vonnegut „Matka noc” – strona redakcyjna
Kurt Vonnegut „Matka noc” – wprowadzenie
Kurt Vonnegut „Matka noc” – od redaktora
Kurt Vonnegut „Matka noc” – przedmowa
Kurt Vonnegut „Matka noc” – strona dziewiąta
Kurt Vonnegut „Matka noc” – początek
Kurt Vonnegut „Matka noc” – końcówka
Kurt Vonnegut „Matka noc” – okładka twarda
„Matka noc” – grzbiet twardy
Kurt Vonnegut „Matka noc” – okładka tylna twarda
[1] Anna Supruniuk, Mirosław A. Supruniuk, Drugi obieg wydawniczy (1974) 1976–1990 w zasobie Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu. Tom I. Druki zwarte, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2015, s. 675