KLUBÓWKA

Harry Harrison „Stalowy szczur” – okładka

Tytuł oryginału: The Stainless Steel Rat

Rok wydania oryginału: 1961

Przekład: Jarosław Kotarski

Rok polskiego (klubowego) wydania: 1986

Miejsce wydania: Poznań lub Warszawa[1]

Wydawca: Orbita (jeśli Poznań)

Liczba stron: 104

Seria: Wielkie Serie SF # 2 w cyklu II. Harrison STALOWY SZCZUR

Druk: ITD Zlec. 191/86

Deklarowany nakład: 100 egzemplarzy

Autor ilustracji na okładce: Peter Elson

Książki nie ma w katalogu Biblioteki Narodowej.

KSERÓWKA

Harry Harrison „Stalowy szczur” – kserówka- okładka

Jak widać okładka kserówki różni się od oryginału. Pierwsza różnica to oczywiście kolor, a w zasadzie jego braki – kserówka jest czarno-biała. Kolejna różnica to ta, że na kserówce dodano numer 1 – jako pierwsza część historii Stalowego Szczura (Narodziny Stalowego Szczura Harrison napisał później – w roku 1985 Narodziny ukazały się na Zachodzie, a wydaniu klubowym dopiero w roku 1990 – jako jedna z ostatnich klubówek. W dodatku Narodziny nie są jedynym prequelem w cyklu). Kolejną różnicą jest użyta czcionka. Generalnie różni się górne pięć centymetrów okładki – z okładki klubówki usunięto (przykryto) tytuł, dodano własny, dodano numer i ręcznie uzupełniono brakujące elementy ilustracji.

Zmiana ta zapewne wynikała z tego, że ten czerwony tytuł (i nazwisko autora) na oryginalnej okładce słabo wychodził po skserowaniu – był mało czytelny i coś trzeba było z tym zrobić.

A oryginalna ilustracja Petera Elsona – ilustratora science fiction, jak o sobie pisze[2] – po raz pierwszy użyta została na okładce książki „The Best of Robert Heinlein 1947-1959” wydanej w Wielkiej Brytanii w roku 1977 przez wydawnictwo Sphere[3].

Harry Harrison Stalowy szczur – ilustracja z okładki

Tak wyglądała oryginalna ilustracja Petera Elsona[4]:

Kserówka od klubówki różni się jeszcze formatem. Klubówka została wydrukowana w drukarni offsetowej i tam po drukowaniu i połączeniu z okładką przycięta. Proces produkcyjny kserówki wyglądał inaczej – po skserowaniu okładki i środka książki wszystko zostało ręcznie złożone, obstukane o jakieś biurko – w ten sposób wyrównane – i spięte – nie było już miejsca na przycinanie – ci kserówkowicze nie mieli gilotyny. Co za tym idzie kserówka ma pełny format A5, a klubówka jest o około pół centymetra niższa i pół centymetra węższa.

Środek kserówki jest kopią klubówki – już bez jakichś modyfikacji.

Na początku napisałem, że książka (ani klubówka ani kserówka) nie znajduje się w zbiorach Biblioteki Narodowej. A są tam i Narodziny Stalowego Szczura i Zemsta Stalowego Szczura, Stalowy Szczur ocala świat, Stalowy Szczur prezydentem. Dziwne, bo książka jest łatwo dostępna, zostało wydrukowanych naprawdę sporo egzemplarzy. Widocznie nikt nie pokusił się, żeby wysłać temu naszemu archiwum dziedzictwa narodowego jakiegoś egzemplarza. Może więc sam to zrobię, mam podwójny egzemplarz. Na Allegro jest kilka egzemplarzy – ceny zaczynają się od 50 zł (dokładnie 50,96 zł).

Harry Harrison Stalowy szczur – kserówka- paragon

Klubówka jest łatwo dostępna, ale kserówka już nie – nakład klubówki można liczyć w tysiącach, kserówki w setkach. Mi udało się kupić kserówkę w zeszłym tygodniu za niecałe 50 zł.

ksero vs druk

Kiedyś dziwiłem się, że są kolekcjonerzy, którzy zbierają kserówki (obok klubówek kserówki). Wydawało mi się to mało sensowne z tego względu, że w przypadku tej formy utrwalania tekstu druk powoli znika. Nie tak szybko jak na paragonach, ale jednak znika i za kilkadziesiąt lat część tekstu przestanie być widoczna. Szczególnie, że ksero lat osiemdziesiątych mocno ustępowało dzisiejszemu.

A wiem, że są tacy kolekcjonerzy, bo swojego czasu zacząłem sprzedawać na Allegro swoje kserówki i rozeszły się jak ciepłe bułeczki. Ludzie je wykupili momentalnie – co mnie zdziwiło, bo w tej samej cenie mieli oryginały. Oczywiście, istnieją metody, aby tekst zachował się na dłużej, ale przede wszystkim trzeba z nich korzystać, a nie po prostu wstawić książkę na półkę.

Strasznie się rozpisuję, aż trudno skończyć mi ten post. O czym jest Stalowy szczur? A może najpierw kim jest tytułowy bohater? Generalnie jest to złodziej, który wkracza na jasną stronę mocy. W trakcie jednego ze swoich przestępstw zostaje złapany przez stróżów prawa i chcąc nie chcąc zaczyna sam łapać przestępców. Historia mało oryginalna, ale świetnie napisana i z dużą dozą humoru.

O książkach składających się na cykl i w ogóle więcej o jego głównym bohaterze napiszę omawiając Zemstę Stalowego Szczura – moją ulubioną część.

No i jak zwykle na koniec – zdjęcia.

KLUBÓWKA

Harry Harrison Stalowy szczur – pierwsza strona

Harry Harrison Stalowy szczur – strona druga

Harry Harrison Stalowy szczur – strona tytułowa

Harry Harrison Stalowy szczur – strona redakcyjna

Harry Harrison Stalowy szczur – strona piąta

Harry Harrison Stalowy szczur – strona szósta

Harry Harrison Stalowy szczur – strona siódma

Harry Harrison Stalowy szczur – ostatnia strona powieści

Stalowy szczur – grzbiet

Harry Harrison Stalowy szczur – czwarta strona okładki

KSERÓWKA

Harry Harrison Stalowy szczur – kserówka- pierwsza strona

Harry Harrison Stalowy szczur – kserówka- strona druga

Harry Harrison Stalowy szczur – kserówka- strona tytułowa

Harry Harrison Stalowy szczur – kserówka- strona redakcyjna

Harry Harrison Stalowy szczur – kserówka- strona piąta

Harry Harrison Stalowy szczur – kserówka- strona szósta

Harry Harrison Stalowy szczur – kserówka- strona siódma

Harry Harrison Stalowy szczur – kserówka- strona ostatnia powieści

Stalowy szczur – kserówka- grzbiet

Harry Harrison Stalowy szczur – kserówka- czwarta strona okładki

[1] Artur Nowakowski, Klubówkowe szaleństwo. Polski trzeci obieg w fantastyce lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych XX wieku, Instytut Kultury Popularnej, Poznań 2021, s. 204

[2] https://www.peterelson.co.uk/gallery/image.php?cat=11&id=182

[3] https://search.worldcat.org/title/1061724772?oclcNum=1061724772

[4] https://www.peterelson.co.uk/gallery/image.php?cat=11&id=182