Isaac Asimov „Kamyk na niebie” – okładka

Tytuł oryginału: Pebble in the Sky

Rok wydania oryginału: 1950

Przekład: B. Kaczorowski

Rok polskiego (klubowego) wydania: 1989

Liczba stron: 204

Seria: Wielki serie SF # 8 w „Historii przyszłości” I. Asimova

Autor ilustracji na okładce: Tim White[1]

To jedna z ostatnich klubówek – kiedy ukazała się na Skrze, to nie było nią dużego zainteresowania. Musiała już wtedy konkurować z coraz większą ofertą science-fiction oficjalnych wydawnictw.

I tak, jak wtedy, tak i dzisiaj dużego zainteresowania nią nadal nie ma – na Allegro antykwariat z Płocka oferuje ją za jedyne 15,39 zł, a antykwariat z Łącka, który sprzedaje poprzez aż trzy konta na Allegro ceny ma jeszcze niższe: Knigarnia sprzedaje klubowy Kamyk na niebie za 13,99 zł, Odyseusz za 14,55 zł, a Zombiebook za 14,55 zł. W księgarni Tezeusz cena wynosi 29,08 zł.

Ilustrację Tima White’a wykorzystano po raz pierwszy w książce Robert A. Heinlein „Assignment in Eternity. Volume One” opublikowanej w roku 1977 przez wydawnictwo New English Library.[2]

Assignment in Eternity, Volume One, by Robert A Heinlein

ilustracja Tima White’a

W XXI wieku okładka ta zrobiła dość nieoczekiwaną karierę jako okładka pirackiego ebooka.

Isaac Asimov „Kamyk na niebie” – piracki ebook

O tyle to interesujące, że okładka tego ebooka pochodzi z wydania klubowego, ale środek już z oficjalnego wydania z roku 1993 w tłumaczeniu Pauliny Braiter-Ziemkiewicz i Pawła Ziemkiewicza. Te pirackie ebooki mają w sobie coś z klimatu klubówek – kserówek. Są to zeskanowane książki przepuszczone przez jakiś OCR i dodana jest kradziona okładka (najczęściej taka, jak w oryginale, ale, jak widać, nie zawsze) – czyli tak, jak w niektórych klubówkach-kserówkach. Jest kopia – tyle, że elektroniczna, jest „pożyczona” okładka. Kilka klubówek to były po prostu kopie opowiadań z Problemów z dorobioną okładką. Problemy to był miesięcznik, który w tamtych czasach w każdym numerze publikował opowiadania najlepszych autorów science-fiction. Chodziliśmy po szkole z kolegą i pytaliśmy kioskarki „Czy ma Pani problemy? Tak, a jakie?”. Niezmiernie nas to szczeniaków śmieszyło.

Są też ebooki z prawdziwego klubówkowego zdarzenia – wcześniej tłumaczone przez domorosłych tłumaczy, dzisiaj przez agentów AI. Myślę, że warto jeszcze o tym napisać.

Pora omówić cykl Wielki serie Science Fiction. Najbardziej kompletną listę książek wchodzących w skład serii znaleźć można w Narodzinach Stalowego Szczura, które klubowo ukazały się w roku 1990 (a nie w 1986 jak błędnie podaje Biblioteka Narodowa[3] – dopuszczałby jeszcze rok 1989, ale 1986 jest całkowicie błędny). Ta lista wygląda tak[4]:

I. Asimov HISTORIA PRZYSZŁOŚCI

1. The Complete Robot
2. Pozytronowy detektyw
3. The Naked Sun
4. The Robots of Dawn
5. Robots and Empire
6. The Currents of Space
7. The Stars, Like Dust…
8. Kamyk na niebie
9. Preludium do Fundacji
10. Fundacja
11. Fundacja kontra Imperium
12. Druga Fundacja
13. Ostrze Fundacji
14. Foundation and Earth

II. Harrison STALOWY SZCZUR

1. Narodziny Stalowego Szczura
2. Stalowy Szczur
3. Zemsta Stalowego Szczura
4. Stalowy Szczur ocala świat
5. Stalowy Szczur pragnie ciebie
6. Stalowy Szczur na prezydenta

III. Blish MIASTA W GALAKTYCE

1. They Shall Have Stars (Year 2018)
2. A Life for the Stars
3. Gdzie jest twój dom, Ziemianinie?
4. The Triumph of Time (A Clash of Cymbals)

IV. Herbert DIUNA

1. Diuna
2. Mesjasz Diuny
3. Dzieci Diuny
4. Bóg – Cesarz Diuny
5. Heretics of Dune
6. Chapterhouse: Dune

V. Chalker CZTEREJ PANOWIE DIAMENTU

1. Lilith: Wąż w trawie
2. Cerberus: A Wolf in the Fold
3. Charon: A Dragon at the Gate
4. Medusa: A Tiger by the Tail

VI. Varley GEA

1. Tytan
2. Wizard
3. Demon

VII. Dickson DORSAI

1. Taktyka błędu
2. Dorsai!
3. Soldier, ask not
4. The spiryt od Dorsai
5. Lost Dorsai
4-5. The Dorsai Companion
6. The final encyclopedia
7. Chantry Guild

To najbardziej kompletna lista, ale większość z tych książek nie ukazała się klubowo.

Asimova ukazała się Fundacja, Fundacja kontra Imperium i omawiany właśnie Kamyk na niebie. Dodatkowo w serii w roku 1990 ukazała się książka Norby, zwariowany robot Isaaca Asimova i Janet Asimov (żony Isaaca). Książka ta ukazała się już po Narodzinach Stalowego Szczura i dlatego jej na tej liście nie ma. Ukazała się też w bardzo niewielkim nakładzie i jest nie do zdobycia.

Harrison wyszedł w całości, ale Blisha ukazała się tylko jedna książka – Gdzie jest twój dom, Ziemianinie? Podobnie było z Varleyem (Tytan) i Dicksonem (Taktyka błędu). Herberta ukazały się dwie książki (Mesjasz Diuny i Dzieci Diuny), a Chalker nie zdążył ukazać się w ogóle.

Książki z tej serii będę jeszcze omawiać.

A o czym jest sam Kamyk na niebie? To trzecia część cyklu „Imperium Galaktyczne” Asimova, które jest częścią uniwersum Fundacji.

Przechadzając się ulicami Chicago, emerytowany krawiec Joseph Schwartz pada nieświadomą ofiarą wypadku w pobliskim laboratorium nuklearnym. W wyniku tego incydentu w mgnieniu oka zostaje wyrzucony o dziesiątki tysięcy lat w przyszłość (jeden z bohaterów szacuje ten skok na 50 000 lat – wartość ta w późniejszych dziełach Asimova została skorygowana i uznana za „błąd”). Odkrywa, że otacza go zupełnie obca rzeczywistość, a z powodu nieuniknionych, głębokich przemian, jakim przez wieki uległ język mówiony, nie jest w stanie z nikim się porozumieć. Błąkając się, trafia na odległą farmę, gdzie znajduje schronienie u mieszkającej tam pary. Gospodarze, biorąc go za człowieka upośledzonego umysłowo, potajemnie zgłaszają go jako obiekt eksperymentalnej procedury medycznej, mającej na celu pobudzenie ludzkiego intelektu. Zabieg ów, choć pochłonął już życie kilku ochotników, w jego przypadku kończy się niespodziewanym sukcesem. Schwartz odkrywa, że z niezwykłą łatwością przyswaja sobie powszechnie obowiązujący wokół język (tzw. lingua franca). Z czasem zaczyna również zdawać sobie sprawę, że eksperyment obdarzył go potężnymi zdolnościami telepatycznymi – w tym zdolnością emitowania własnych myśli z siłą zdolną zranić, a nawet zabić drugiego człowieka.

W owych mrocznych czasach Ziemia postrzegana jest przez resztę Imperium Galaktycznego jako świat niepokorny i buntowniczy – w przeszłości bowiem trzykrotnie zbrojnie występowała przeciwko władzy. Z tego powodu jej mieszkańcy spotykają się z powszechną pogardą i głęboką dyskryminacją. Powierzchnię planety szpecą rozległe pustkowia skażone radioaktywnie, choć prawdziwa przyczyna tego stanu rzeczy pozostaje spowita mrokiem tajemnicy. Przez te martwe, niezdatne do życia obszary Ziemia jest globem niezwykle ubogim, na którym każdy, kto traci zdolność do pracy, musi w świetle bezwzględnego prawa poddać się eutanazji. Co więcej, wszyscy Ziemianie z chwilą ukończenia sześćdziesiątego roku życia podlegają obowiązkowej egzekucji, zwanej eufemistycznie „Sześćdziesiątką”. Wyjątki od tej okrutnej reguły są nader rzadkie i obejmują wyłącznie jednostki o wybitnych zasługach dla społeczeństwa. Stanowi to dla Schwartza nie lada problem – liczy on sobie bowiem dokładnie sześćdziesiąt dwa lata.

Ziemia stanowi zaledwie prowincję Trantoriańskiego Imperium Galaktycznego. Choć formalnie włada nią rezydujący w osłoniętym kopułą mieście w wysokich Himalajach Prokurator, wspierany przez galaktyczny garnizon wojskowy, w rzeczywistości władzę dzierży bezwzględna sekta religijnych fanatyków. Wierzą oni ślepo w ostateczną i niezaprzeczalną wyższość rasy ziemskiej nad resztą kosmosu. W tajemnicy wyhodowali nowy, śmiercionośny superwirus, za pomocą którego planują wymordować lub zniewolić obywateli Imperium, mszcząc się tym samym za wielowiekowe upokorzenia, jakich ich planeta doznała ze strony galaktycznej potęgi. Nieświadomi istnienia śmiercionośnej broni biologicznej, obywatele Imperium trwają w błędnym przekonaniu, że to wszechobecne promieniowanie wywołuje u ludzi charakterystyczny syndrom „Gorączki Radiacyjnej”. Złudnie wierzą, że słabi Ziemianie nie stanowią dla galaktyki najmniejszego zagrożenia.

Joseph Schwartz, wraz z Affretem Shektem – genialnym naukowcem i twórcą urządzenia, które wyzwoliło u krawca nadnaturalne moce – jego córką Polą oraz przybyłym z odległych gwiazd archeologiem Belem Arvardanem, wpadają w ręce buntowników. Udaje im się jednak zbiec dzięki nowo nabytym, potężnym zdolnościom umysłowym Schwartza, po czym dosłownie o włos zapobiegają uwolnieniu śmiercionośnego wirusa. Wykorzystując swój niezwykły dar, Schwartz przejmuje umysł pilota z imperialnego garnizonu, zmuszając go do zbombardowania kryjówki, w której ukryto cały arsenał tej biologicznej broni.

Książka kończy się jednak pełnym nadziei akcentem – tli się w niej wiara, iż uda się wreszcie przekonać Imperium do podjęcia dzieła odnowy Ziemi i sprowadzenia na nią nieskażonej, życiodajnej gleby.

I jak zwykle – na koniec zdjęcia książki.

Isaac Asimov Kamyk na niebie – pierwsza strona

Isaac Asimov Kamyk na niebie – druga strona

Isaac Asimov Kamyk na niebie – strona tytułowa

Isaac Asimov Kamyk na niebie – strona redakcyjna

Isaac Asimov Kamyk na niebie – pierwsza strona opowieści

Isaac Asimov Kamyk na niebie – ostatnia strona opowieści

Kamyk na niebie – grzbiet

Isaac Asimov Kamyk na niebie – czwarta strona okładki

[1] https://phantastische-illustrationen.tumblr.com/post/730085976672698368/robert-a-heinlein-assignment-in-eternity-1977

[2] https://www.sffworld.com/2021/03/assignment-in-eternity-volume-one-by-robert-a-heinlein/

[3] https://katalogi.bn.org.pl/permalink/48OMNIS_NLOP/cfun23/alma991020469829705066

[4] H. Harrison, Narodziny Stalowego Szczura, Poznań lub Warszawa, 1989 lub 1990, s. 2 [jak ktoś ma wiedzę o miejscu i roku wydania – niech pisze]